Verslag

Afghanistan, of hoe overbrug ik 400 jaar?

Vr 9 Mrt 2007 - Mart Boden

Vrijdag 16 februari was er een debat over Afghanistan. De zaal loopt moeizaam vol. “Ik geloof,” zegt een toeschouwer , “dat het onderwerp niet zo boeit binnen de PvdA.” Ik moet bekennen dat ik ook tot dat kamp behoorde. Maar zoals zo vaak bij een Politiek Café, je gaat er zonder mening heen en komt er met twintig terug. Deels tegenstrijdige, deels heel ferme. En nu vallen mij ineens wel al die artikelen op in de krant over Afghanistan. Zo gaat dat. Mijn verslag.

Een beetje ruzie maken
Van een debat was eigenlijk geen sprake. Achter de tafel werd met name door SP-prominent Harry van Bommel college gegeven. Raymond van den Boogaard, de NRC journalist die al regelmatig vanuit Afganistan journeert, moest zelfs de Afghaanse vluchteling in het panel manen: “De bedoeling is wel dat we hier een beetje ruzie maken”. Het leek mij erg symbolisch voor de manier waarop de bondgenoten ons ontvangen in Afghanistan. Ons idee over wederopbouw is wel aardig, maar het idee van Enduring Freedom lijkt er verdacht veel op om andersgezinden eensgezind de wereld uit te helpen. Gaandeweg het “debat” werd me steeds minder duidelijk met welke middelen we het “heilige” doel trachten te bereiken: Duurzame vrijheid voor alle westerlingen?

Van de regen in de drup: “Enduring rain”.
De noodkreet van de Tariq Paikar, de Afghaan aan tafel was duidelijk: Help ons, maar niet van de regen in de drup, zoals de laatste decennia. “Investeer in onderwijs, werkgelegenheid voor belangrijke groepen, bestrijd armoede en bouw de infrastructuur op. Dat kan alleen maar door samenwerking met de Afghanen. Drugshandel en terrorisme komt vooral uit Pakistan, die vormt het nest van de opvoeding van de Taliban. We moeten geduld hebben en helpen de overheid betrouwbaar te maken. Je ziet dat steeds meer intellectuelen steeds meer afstand nemen van westerse waarden. Er bestaat geen vertrouwen in het westen; er komt op deze wijze geen dialoog tot stand. De Afghanen beschouwen de vredesmacht als de zoveelste bezettingsmacht. Sommige Afghanen denken dat ze nog steeds bezet worden door de Russen” In de krant lees ik dezelfde dag nog dat de scheidend directeur van Clingendaal aangeeft dat het doel om de Taliban uit te schakelen is een uit de hand gelopen fixatie van de Amerikanen en dat het inbrengen van westerse waarden averechts werkt. Het publiek liet zich ook uit met woorden van deze strekking.

Wat weet u van Afghanistan?
Harry van Bommel bleek alle kennis verzameld te hebben die nodig was om de zaal ervan te overtuigen dat Afghanistan een mission impossible is, zoniet nog erger: operatie Contraproductief. Het Canadese rapport waarmee hij te koop liep maakte een einde aan alle illusies van de brave toeschouwer en de zich kranig werende Edith Mastenbroek (PvdA Europarlement). Zij gaat volgende maand uit hoofde van het Europees Parlement met eigen ogen bekijken, maar nu al staat vast dat het (on)gemak waarmee we aan deze missie zijn begonnen niet geheel misplaatst was. Laten we wat zaken op een rijtje zetten die gedurende het debat de revue passeerden en oordeel zelf of we en onder welke voorwaarden we nog veel langer in Afghanistan moeten blijven.

De situatie
• De Afghanen verkeren al bijna 200 jaren in oorlog en bezetting, zij zien ons als de zoveelste bezetters
• Van democratie hebben ze in Afghanistan nog nooit echt gehoord, 1 op de 3 kan lezen noch schrijven.
• De Britten en de Russen zijn reeds verslagen door de met strijd vergroeide Afghanen
• De Taliban komt uit Zuid Afghanistan, en wordt van nature gesteund door de locale bevolking aldaar. Maar`dat ligt in het noorden van Afghanistan totaal anders.
• De Taliban is naar mate de strijd vordert steeds agressiever en fundamentalistischer geworden, konden vroeger nog NGO’s hun werk doen, nu niet meer.
• De Taliban heeft ooit de papaverteelt verboden, waardoor deze in omvang werd gemarginaliseerd, maar nu vormt opium hun belangrijkste en almaar stijgende financieringsbron.
• Met een inkomen van 3 dollar per dag kan een gezin in worden onderhouden, het gezin van een zelfmoordenaar krijgt 1000 dollar van de Taliban
• Het centraal gezag in Kaboel heeft buiten Kaboel hoegenaamd geen macht.

De reden
• Het westen was vóór 2001 om reden van de vrouwenrechten niet bereid oorlog te voeren tegen de Taliban, dat argument is er later bijgehaald om de Taliban aan te kunnen pakken.
• Het oorspronkelijke mandaat om in te vallen in Afghanistan, was om terrorisme te bestrijden, niet om een regime change tot stand te brengen.
• Het “Oorlog voeren” en “Opbouwen” is moeilijk te scheiden.
• Gezichtsverlies lijkt een van de redenen voor de NAVO om in Afghanistan te blijven.
• Introduceren van westerse normen is een moderne vorm van cultuurimperialisme.
• Er zijn maar een handjevol landen die bereid zijn om in Afghanistan het vuile werk op te knappen en het is goed denkbaar dat geen enkel land bereid is Nederland te komen aflossen.
• Boven ethische motieven overheersen geo-economische motieven

Een succes?
• Er is een verschil tussen het optreden van de Nederlanders tov de andere troepen, we verkopen ons anders, de optredens zien er op sommige momenten inderdaad iets vriendelijker uit, maar bij tijd en wijlen zijn we ook bezig met offensieve operaties. Het beeld wat we in Nederland hebben is er een moet toestemming van Defensie.
• Je kunt waarschijnlijk niet opbouwen zonder ook te vechten. Maar je kunt Afghanistan niet met geweld 400 jaar in zijn ontwikkeling vooruit stuwen.
• Nederland geeft 500 miljoen Euro uit in 2 jaar, een verzoek voor een aanvullende 1.2 miljard is door de ex-minister van defensie nodig. Een klein gedeelte wordt aan wederopbouw besteed. Alles komt uit het defensie budget, dat terwijl het verkocht wordt als ontwikkelingswerk.
• Of we vrede dichter bij brengen is zeer de vraag, we worden eerder als een obstakel voor vrede gezien.
• Er zijn misschien wel vijf generaties nodig om het tij te keren, de Taliban gokt erop dat uiteindelijk het westen zich zal terugtrekken, de klok tikt in hun voordeel.
• Wat we hebben zien fout gaan in vorige vredesmissies (onderzocht door commissie Bakker), met name dat we worden betrokken bij acties, waarvoor we er niet naar toe gingen, zie je nu ook weer gebeuren.
• We zijn ons nu verantwoordelijk gaan voelen voor mensenrechten, wederopbouw en democratisering, terwijl het oorspronkelijke doel beperkt was tot het in de kiem smoren van terrorisme.
• Het is zeer de vraag of we op deze manier de vrouwen in Afghanistan een dienst bewijzen.
• Moge Afghanistan niet meer de bakermat van terroristen zijn dankzij onze repressie, dan wordt die rol moeiteloos overgenomen door de onbeheerde gebieden in Pakistan.

Wat dan wel/hoe dan wel?
Na een avond praten, lezen van het Canadeese rapport en de kranten is wat mij betreft duidelijk dat verandering voor de Afghanen van binnenuit moet komen en dat we daar met geld en middelen heus zinvol aan kunnen bijdragen.
Vrede bevorder je alleen door de bron van onvrede weg te nemen. Ook bij de Taliban zijn er naast fundamentalistische, ook gematigde krachten. We zouden de dialoog moeten opzoeken met krachten die het met het land goed voor hebben. We zullen moeten beseffen dat een betere toekomst voor de Afghanen er anders uitziet dan voor ons westerlingen en dat de Afghaanse cultuur ook nog eens per regio verschilt. We moeten zoeken naar mogelijkheden om meer humane omstandigheden te creëren en fundamentalisten en terroristen de wind uit de zeilen te nemen.
Daarvoor is dialoog nodig, armoedebestrijding, werkgelegenheid, infrastructuur en hulp bij het inrichten van een stabiele, minder corrupte overheid. Maar bovenal geduld en respect.
Respect voor andere ideeën over cultuur en geloof, maar ook respect voor elementaire mensenrechten en opkomen tegen wandaden zogenaamd uit hoofde van cultuur of geloof. We moeten ons als Nederland niet op sleeptouw laten nemen door de Amerikaans- fundamentalistische benadering maar onze eigen weg blijven volgen. En als dat geen succes heeft en geaccepteerd wordt door de Afghanen zelf, moeten we ons na 2008 terugtrekken. Geprobeerd, maar als ze niet willen: Jammer dan. Meer kunnen we niet doen.

www.jawananebedaar.nl